(Deze blogpost verschijnt ook binnenkort op Nu.nl)

In Kopenhagen werden grote woorden niet geschuwd en terecht. Zonder ingrijpen ontspoort het mondiale klimaat met grote gevolgen voor onze beschaving. De Amerikanen benadrukten de risico’s voor economie en de mondiale veiligheid. Zij weten als geen ander dat een haperende olie-aanvoer tot oorlog kan leiden. Afrikaanse landen luidden de noodklok over extreme droogte, watergebrek en verdwijnende landbouwgronden. Tal van eilandstaten en deltagebieden  waarschuwden voor de stijgende zeespiegel. Aan gevoel voor urgentie geen gebrek.

Dan het akkoord zelf. Afgezien van het absurdistische gedoe over de status van het akkoord – niet alle landen hebben het ondertekend, is het dan wel geldig?  – is hier sprake van een historische teleurstelling. Kopenhagen had de basis moeten leggen voor ambitieuze mondiale klimaatpolitiek die recht doet aan de aanbeveling van de klimaatwetenschappers: zorg dat de temperatuur niet harder stijgt dan 2 graden Celsius. Dat vraagt harde actie van allereerst de rijke landen ten einde hun uitstoot van CO2 snel te verlagen. Wat landen beloven is verre van voldoende en niets is bindend vastgelegd. Deze week regende het al waarschuwingen van klimaatcijferaars dat het ultieme doel van 2 graden volstrekt niet gehaald wordt.

Vaagheid en vrijwilligheid zijn troef, ook over de noodzaak binnen een jaar tot een bindend mondiaal verdrag te komen. De klimaat-trucendoos – greenwashing – is niet van tafel geveegd: met creatief boekhouden kunnen landen straks doen alsof zij hun uitstoot verminderen zonder hun economie werkelijk te vergroenen. Het grote probleem van de ‘hot air’ (het gigantische overschot van uitstootrechten van Rusland en Oekraïne) blijft onopgelost. Ontbossing, intensieve veehouderij, de lucht- en scheepvaart: er is niets geregeld, geen duidelijke agenda geformuleerd, geen ambitieus perspectief gecreëerd. Enig pluspunt is de belofte gelden waarmee arme landen snel de ergst effecten van klimaatverandering kunnen aanpakken. Hopelijk wordt dat niet uit bestaande potten voor ontwikkelingssamenwerking betaald.

Dat alles staat in schril contrast met de bedoeling van Kopenhagen, zoals twee jaar geleden afgesproken. Doel was een bindend verdrag waarmee de wereld effectief en zonder uitstel klimaatverandering afwendt en de take off bezegelt naar een mondiale groene economie. Het is genant dat zoveel politieke leiders bij elkaar geen verschil weten te maken. Kopenhagen heeft een akkoord opgeleverd waarmee vooral de politieke leiders gered moesten worden in plaats van het klimaat. President Obama – Nobelprijs of niet -  maakte zijn faam niet waar en schoffeerde de wereld met zijn belerende opstelling. Iedereen moest bewegen, terwijl Barack zelf stil bleef zitten. De waarlijke held van Kopenhagen was president Lula van Brazilië die gisteren liet zien wat leiderschap betekent. Hij deed nieuwe voorstellen voor geld voor Afrika – zonder zijn eigen delegatie te raadplegen – in een ultieme poging het tij alsnog te keren.

Europa is de grote verliezer van Kopenhagen. Van oudsher koploper in de strijd tegen klimaatverandering, kwamen de Europeanen er niet aan te pas. De politieke leiders van de Europese Unie houden zichzelf al een tijd in een moeizame houtgreep wegens interne weerstand van landen als Polen en Italië. Vannacht konden de Zweedse voorzitter Rainfeld en commissievoorzitter Barosso niet meer dan met lange tanden zich neerleggen bij de nieuwe politieke realiteit van Kopenhagen: Europa is gidsland af.
Gastheer en top-voorzitter Denemarken maakte er en passant ook een potje van. De kloeke premier Rassmussen gooide een week geleden al zijn eigen glazen in door een eigen voorstel voor een akkoord te lekken en daarmee het wantrouwen bij veel landen fors aan te wakkeren. Ook minister Cramer kon deze week het verschil niet maken. Het Nederlandse voorstel voor het bestuur van het nieuwe klimaatfonds is met goede wil terug te lezen in de tekst, maar de zelfgenoegzaamheid  daarover doet  geforceerd aan. Het geld voor dat fonds is opnieuw niet geregeld. Bovendien telt de Kopenhagen teveel verliezers. Er zit niks anders op: de wereld moet zijn huiswerk over doen. En snel ook.

Gaande de dag tuimelden diverse concept-akkoorden over elkaar heen. De een nog vager dan de ander. Ongeloof maakte zich van velen meester. Zoveel politieke leiders op een historische conferentie bijeen laten alles uit hun handen vallen? Ja, waarschijnlijk wel. Op zijn best sprokkelt de wereldtop nog een vage deal bij elkaar die nauwelijks richting geeft voor de komende klimaattop waar een ambitieus en bindend verdrag gesloten moet worden. Dat is tenminste de afspraak die de wereld met zichzelf heeft gemaakt, 2 jaar terug in Bali. Het zicht daarop is minimaal. De wereld lijkt in een kooigevecht verzeild geraakt. Het gaat niet meer in de eerste plaats over de noodzaak om klimaatverandering af te wenden, maar over verhoudingen, posities, reputaties en schuld. Dat is altijd onderdeel van de politiek geweest, maar domineert nu in Kopenhagen. De geur van wilde beesten waart rond, zoals Hans van Mierlo dat ooit uitdrukte. Dat is slecht nieuws voor het klimaat en vele mensen die wachten op een wereld die snel ingrijpt.

In Kopenhagen, waar de wereld op dit moment onderhandelt over een nieuw klimaatverdrag, is dit scenario mogelijk. Waarschijnlijk maken de rijke landen morgen bekend dat zij in 2020 een kwart minder CO2 willen uitstoten. Dat is een mooi begin. Maar het zou kunnen dat zij de achterdeur openzetten. Let op de details.

Zo is de uitstoot van Rusland door hun slechte economie veel minder dan hun maximum. ‘Hete lucht’ heet dat in Kopenhagen. Wat te doen? Mogen ze deze niet gebruikte rechten opsparen en alsnog benutten of doorverkopen aan Europa? In het laatste geval ontduikt Europa zo haar eigen verplichting om in eigen huis de uitstoot met een kwart te verminderen.

Ander voorbeeld. Om de uitstoot van CO2 te compenseren kan je bomen planten. Veel bomen. Dat helpt niet om de economie echt te vergroenen maar sommigen vinden dat een legitieme manier om als land je uitstoot per saldo te verminderen.
Dan wordt het interessant om eerst bomen te kappen en vervolgens de herplant te laten meetellen voor de nationale uitstoot. Dat heeft weinig meer met serieus klimaatbeleid te maken.

Er zijn veel meer manieren om de afspraken over vermindering van uitstoot als het ware te ontduiken. En dat maakt groot verschil uit voor het klimaat, zo blijkt ook uit een uitgelekt rapport van het klimaatbureau van de VN dat GroenLinks in handen kreeg. De rekenaars van dit bureau drukken alle politici met de neus op de feiten.

Sluiten we de achterdeur in Kopenhagen niet, dan blijft er van alle mooie cijfertjes niets over en zal de temperatuur wereldwijd te hoog worden. Dat kan natuurlijk niet de bedoeling zijn. Daarvoor zijn de politieke leiders niet in Kopenhagen bijeen. Werk aan de winkel dus.

Bron: nu.nl

Chavez voert zijn bekende nummer op en citeert vrij naar Marx: “Er waart een spook door Kopenhagen.” Goed politiek theater van de linkse populist die donkergroen uit de hoek komt, maar ondertussen maar wat graag doorgaat met het verkopen van olie aan zijn grote vijand de Verenigde Staten. Hij staat niet alleen. Kopenhagen is een feest van dubbelhartigheden. Grote en kleine boeven zweren publiekelijk bij een stevig klimaatverdrag, maar laten niets na om achter de schermen de boel in het honderd te laten lopen.

Het klimaat heeft niet veel vrienden, ook al snapt iedereen dat het ons menselijk belang is om in te grijpen. Of doen niets. Dat is misschien de meest favoriete positie hier. Niet bewegen, stilzitten, oude punten herkauwen en herhalen. Dat is pokeren op niveau, maar het duidt ook op gebrek aan politieke wil.

Ambitie. Politieke wil. Leiderschap. In 1997 leidde dat tot het Kyotoverdrag. Omdat het Europa menens was. Hier in Kopenhagen moet de echte ambitie nog getoond worden om de eindeloze herhaling te doorbreken. En het wantrouwen bij ontwikkelingslanden weg te nemen. Dat laatste leidde vanochtend meteen al tot een forse aanvaring tussen Brazilie en de Deense voorzitter, gastheer en premier Rasmussen. De Brazilianen werden gesteund door een hele rij andere landen toen zij bezwaar maakten tegen een al te grote rol van de voorzitter om zelf met een concept-tekst voor het akkoord te komen. Rasmussen wordt vermoedelijk verweten dat hij vorige week zelf de hand heeft gehad in een gelekte tekst die veel landen niet gezien hadden. Dat raakt oud zeer van veel landen die er in het verleden bij diverse internationale toppen nauwelijks aan te pas kwamen en op de slotdag een tekst door hun strot geduwd kregen. Die tijden zijn voorbij, maar het wantrouwen niet.

Voorbij het wantrouwen moeten nog teveel knopen worden doorgehakt om tot een kraakhelder akkoord te komen. Of de politieke leiders die vanaf vandaag binnenkomen moeten er morgen en vrijdag echt zin in hebben en dan nog zijn de verschillen groot. Het is natuurlijk heel goed nieuws dat zoveel leiders zich hebben gecommiteerd en hier verschijnen. Klimaatverandering is chef-sache geworden en dat is grote winst. De hamvraag in de komende 2 dagen is of dat voordeel niet een nadeel wordt. Zoveel politieke leiders willen en moeten wel met iets thuis komen. Gaan ze dan voor een echt ambitieus akkoord of kleden ze de tekst uit tot een bloedeloos akkoord waarmee niemand het oneens kan zijn? Niet het klimaat, maar het akkoord wordt gered. U snapt waar mijn voorkeur ligt.

In schril contrast hiermee staat de aanpak van de klimaatcrisis. Het is
12 jaar geleden dat in Kyoto een verdrag werd gesloten om de klimaatverandering een halt toe te roepen. Dat verdrag is danken aan de Europese Unie die toen het verschil maakte mede dankzij diverse progressieve en groene politici aan de macht. Het was een eerste stap.

Belangrijk, maar niet wereldomspannend (de VS doen bijvoorbeeld niet
mee) en zeker niet erg ambitieus. Nederland moet onder het Kyoto verdrag zijn uitstoot in 2012 met 6% verminderen ten opzichte van 1990 en mag daarbij de helft verrekenen met klimaatprojecten in het buitenland. Zo wordt je niet de schoonste en zuinigste economie van de wereld. En het vraagstuk van klimaatverandering vraagt uiteindelijk het – nagenoeg – stoppen van alle uitstoot.

“Kyoto“ loopt in 2012 af. In Kopenhagen moet de opvolger in zicht komen met deelname van de hele wereld. Maar het gaat allemaal traag. Stilstand is regel, vooruitgang uitzondering. Zo ongeveer alle conflicten zijn inmiddels oud en belegen. Je zou bijna denken dat de ervaren klimaatonderhandelaars terecht zijn gekomen in een slecht en uitzichtloos huwelijk: altijd ruzie en nooit een oplossing voorhanden.Hier in Kopenhagen kunnen vele klimaatactivisten en progressieve en groene politici nauwelijks nog geduld opbrengen. De grootste bedreiging van de eeuw wacht op een antwoord en dat komt er niet.

Nog niet. De afgelopen twee dagen is de wereld hier afgedreven van het hoofddoel van Kopenhagen: het voorkomen van catastrofale klimaatverandering. Nog twee dagen te gaan voordat de regeringsleiders hun handtekening komen zetten. Ben benieuwd hoe snel de politici van dienst handelen.

Nu is tijdens onderhandelingen alles strategie, ook het nieuws. Grote woorden voor de camera worden soms achter de schermen snel teruggenomen. De bühne is een apart toneel dat veelvuldig gebruikt en misbruikt wordt. De buitenwereld moet straks snappen dat er gevochten is en dat het akkoord het best bereikbare was. Management of expectations.

Zo is al weken geleden afstand genomen van de eigenlijke opdracht van Kopenhagen: een nieuw, omvattend en ambitieus klimaatverdrag tussen alle landen van de wereld. Er ligt een tekst van pakweg 200 kantjes die barst van de ‘haken’. Deze […] geven  aan dat er geen overeenstemming is. Het ontbreekt aan politiek commitment om hier snel een einde aan te maken. Het beste wat nu bereikt kan worden is een akkoord. Een paar A4tjes die de hoofdzaken vastleggen en vrijdag worden ondertekend door de regeringsleiders. Handtekeningen, champagne en camera’s zijn besteld.

De hamvraag is natuurlijk: is de wereld straks veilig? Is een akkoord in zicht waarmee we de klimaatverandering kunnen beheersen?

Het voorlopige antwoord is nee. De klimaatwetenschappers van het IPCC waren vandaag heel duidelijk. Wat nu op tafel ligt aan beloftes is onvoldoende en komt niet in de buurt van wat minimaal nodig is. Uit een nieuwsbericht vandaag:

“I think it is clearly not enough,” the IPCC’s Thomas Stocker said of the numbers discussed here. “We are by far short of having security that the 2-degree target will be met.”

Er zijn nog vijf dagen om de wereld te redden.

GroenLinks Tweede Kamerlid Kees Vendrik: “Wij laten zien dat het kan. Het is een kwestie van politieke wil. Met onze maatregelen dringen we de CO2-uitstoot fors terug en geven we een flinke stimulans aan de productie van groene energie. Dat is niet alleen goed voor het klimaat, we creëren daarmee ook een hoop nieuwe banen”.

De klimaatdoelen van het kabinet bestaan uit een CO2-reductie van 30% voor 2020, 18% groene energie in 2020 en een jaarlijkse energiebesparing van 2%. Met de GroenLinks-klimaatbegroting kunnen we deze doelen ruimschoots halen. Sterker nog. Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft de begroting doorgerekend. Hieruit blijkt dat er met de GroenLinks-plannen een CO2-reductie van 40% en een aandeel van minstens 18% duurzame energie in 2020 mogelijk is door concrete maatregelen die goed te realiseren zijn.

Zo stelt GroenLinks in de begroting voor om geen nieuwe kolencentrales in Nederland te bouwen, een gegarandeerde subsidie voor groene stroom te introduceren, een flinke energiebesparing door het isoleren van huizen te realiseren en de gereserveerde gelden voor asfalt te gebruiken voor openbaar vervoer, fietsvoorzieningen en elektrisch vervoer.

Volgens GroenLinks is het van groot belang om nu ‘thuis’ orde op zaken te stellen, voordat minister Cramer volgende week vertrekt naar de klimaattop in Kopenhagen. “Als je het effect van al onze voorstellen bij elkaar optelt, kom je op 40% reductie in 2020. Precies wat rijke landen volgens de wetenschap moeten doen om klimaatverandering een halt toe te roepen. Ik roep minister Cramer en de rest van het kabinet op om onze maatregelen over te nemen. Dit krijgen ze gratis en voor niks,” aldus Vendrik.

Download de klimaatbegroting van GroenLinks (pdf, 142,34 KB)

“De regeringsleiders bepalen zelf wat wel en niet kan. Zij hebben de touwtjes in handen. Het is niet te geloven dat de regeringsleiders het nu al hebben over uitstel, nog voor de onderhandelingen in Kopenhagen begonnen zijn. Je begeeft je op een hellend vlak als je nu al gaat roepen dat er geen verdrag komt. In het aller ergste geval hebben we straks niet eens een akkoord op hoofdlijnen”, zegt Kees Vendrik in een reactie.

Hij wil dinsdag tijdens het vragenuurtje in debat met milieuminister Cramer. Het kabinet moet samen met andere Europese koplopers de EU bewegen om de huidige impasse te doorbreken. De top in Azië laat duidelijk zien dat de Verenigde Staten en China niet durven te bewegen en elkaar dus steunen in het stil zitten. We hebben een aanjager nodig. Juist nu moet de EU die rol op zich nemen om in Kopenhagen een goed akkoord te krijgen.

De ingelaste EU-top van aankomende donderdag is een mooie gelegenheid daarvoor. Het klimaat is immers belangrijker dan de EU-poppetjes.

Volgens Vendrik is het duidelijk dat het CDA penvoerder is geweest bij deze Crisiswet.

“De belangrijkste maatregelen van het kabinet zijn projecten die het milieu verder aantasten, zoals meer asfalt, nieuwe vliegvelden en meer mest. De ministers Balkenende, Eurlings en Verburg scoren daarmee hun punten en minister Cramer mag straks het puin ruimen. De plannen van het kabinet om de klimaatcrisis te lijf te gaan blijven opnieuw uit.”

GroenLinks wil een Crisis- en Klimaatwet, geen Crisis- en Asfaltwet zoals het kabinet voorstelt. Vandaar dat Vendrik morgen een vierpuntenplan indient dat burgers en bedrijven een garantie geeft voor het renderen van investeringen in groene energie. Maar ook dat normen voor duurzaam bouwen jaarlijks aanscherpt, leegstand van kantoren aanpakt en vaart maakt met de kilometerheffing.

Naast deze punten stelt GroenLinks voor om de aantasting van de rechten van burgers bij projecten ongedaan te maken. Zij zijn niet het probleem van vertragingen, maar de overheid zelf die vooralsnog weigert te kiezen. Voor een echte Green Deal bijvoorbeeld.

Vierpuntenplan van GroenLinks:

1. Garantieprijs voor groene energie
Maak een systeem met een heffing op grijze stroom, waar investeringen van burgers en bedrijven in groene stroom mede gefinancierd worden. Kijk daarbij goed naar het Duitse feed-in systeem. Dat is echt iets anders dan het verruimen van de stimuleringsregeling voor schone energie, zoals het kabinet voorstelt. Die regeling is eindig en geeft te weinig houvast voor investeerders.

2. Leegstandsheffing kantoren
Geef gemeenten de ruimte het gebruikersdeel van de OZB door te rekenen aan eigenaren van kantoorpanden. Zo worden zij geprikkeld te investeren in nieuwe bestemmingen voor lege panden en ontzien we de open ruimte.

3. Scherp de normen voor duurzaam bouwen jaarlijks aan
Maak de energienormen waaraan nieuwsbouw moet voldoen jaarlijks een tikkie strenger. Zo besparen we energie en stimuleren we innovatie in de bouw.

4. Maak vaart met de kilometerheffing
Zorg dat alle weguitbreidingsbesluiten uit de Crisiswet ook doorgerekend worden in een variant met kilometerheffing. Zo kunnen we snel zien wat het effect van deze maatregel is.

GroenLinks Tweede Kamerlid Kees Vendrik:

“Dit werpt een forse dam op voor de bouw van nieuwe kolenmonsters. Als het aan de Tweede Kamer ligt dan kiezen energiebedrijven in de toekomst uitsluitend nog voor de schoonste energievormen.”

Concreet roept de motie op tot invoering van een uitstootplafond voor elektriciteitscentrales. Volgens het voorstel kunnen er in de toekomst geen vergunningen meer verstrekt worden voor centrales die meer dan 350 gram CO2 per kiloWattuur elektriciteit uitstoten. De motie van GroenLinks roept het kabinet op om binnen de Europese Unie voor zo’n norm te pleiten, maar ook om in Nederland alvast deze uitstootnorm in te voeren.

Vendrik:

“De bouw van kolencentrales is een Europees probleem, maar iemand moet het goede voorbeeld geven. Het kabinet moet zo snel mogelijk de CO2-norm in Nederland invoeren. Daarmee kunnen we laten zien dat het werkt en dat voorkomt koudwatervrees bij regeringen van andere EU-landen”