Wat is er al bereikt en waar zou het stuk kunnen lopen?

Als ik hier met onderhandelaars op de klimaatconferentie praat, zijn twee reacties mogelijk. Sommige mensen zijn redelijk positief dat Cancún eindigt met een set beslissingen die kunnen leiden tot een klimaatakkoord in Durban (Zuid-Afrika) volgend jaar. Anderen zijn niet zo positief. Met nog maar drie dagen te gaan is het praktisch onmogelijk, denken zij, om tot een overeenkomst te komen. Daarvoor zijn de verschillen in positie tussen bijvoorbeeld China en de Verenigde Staten nog steeds te groot. Een nieuwe analyse van de stand van zaken.

Een aantal onderwerpen is zo goed als uitonderhandeld:

  1. Ontbossing. Bossen zijn grote CO2-opslagplaatsen, bomen ‘eten’ CO2 als het ware. Het verminderen van ontbossing is dus heel belangrijk om de klimaatcrisis tegen te gaan. In de klimaatonderhandelingen wordt dit REDD genoemd.
  2. Adaptatie. Landen moeten zich nu al gaan aanpassen aan klimaatsverandering. Cancún kan leiden tot een besluit over de kwetsbare gebieden, de benodigde acties en compensatie van de getroffen landen.
  3. Het delen van technologie en kennis. Cancún kan leiden tot een mechanisme om technologie te delen over grenzen heen en het opzetten van technologiecentra.

Klimaatfonds

Momenteel wordt er nog druk onderhandeld over de financiering van de kosten van klimaatverandering voor ontwikkelingslanden. Er is vorig jaar in Kopenhagen afgesproken een Klimaatfonds in te stellen. Deze afspraken zijn alleen niet door alle landen goedgekeurd en dus zijn de nu opgenomen in het VN-onderhandelingsproces. Vanaf 2020 zal minstens honderd miljard dollar nodig zijn aan klimaathulp, beheerd door het Klimaatfonds. Vragen over hoe dit fonds beheerd gaat worden, kunnen mogelijk al hier in Cancún beantwoord worden, maar dan moeten er wel wat afspraken gemaakt worden. Want wie gaat nu dit fonds beheren? Benoem je fifty-fifty de rijke landen (de donoren van het fonds) en de arme landen (de ontvangers) in het bestuursorgaan of kies je voor een goede vertegenwoordiging, zonder naar afkomst te kijken?

Durf je je te laten vertegenwoordigen door een ander land?

Dat is iedere keer weer het probleem bij conferenties als deze. In het algemeen niet, zo bleek vorig jaar met desastreuze gevolgen. Het was immers één van de redenen waarom Kopenhagen faalde: de Europese Unie zat nog te onderhandelen over hun eigen standpunt terwijl Obama zijn persconferentie al aan het organiseren was. Ook oud-VN-klimaatchef Yvo de Boer liet onlangs op BNR weten dat je sneller tot overeenstemming komt in een kleinere club. Ik zou het ook zonde vinden als we uiteindelijk wel zo’n fonds hebben, maar een besluiteloze beheerder omdat ieder land zonodig individueel wil beslissen. Maar goed, men is positief gestemd dat ook hier vooruitgang geboekt gaat worden.

Alleen voorruitgang bij een gebalanceerde deal

Klinkt goed, denk je dan. Maar deze set van beslissingen wordt alleen aangenomen, als er ook vooruitgang wordt geboekt op de politiek hete hangijzers. Als aan het eind van deze klimaattop er geen gebalanceerde deal op tafel ligt, dan geef je vrij spel aan landen die liever toch niet willen meewerken.

Wat moet er dan nog opgelost worden?

Ten eerste hebben we Kyoto: to continue or not to continue. De cirkelredenering waarover ik al eerder schreef. China zal alleen bewegen in de klimaatonderhandelingen, als de rijke landen zich committeren aan een Kyoto-2. Europa wil wel, maar alleen als de andere rijke landen meedoen, maar die willen niet. De Verenigde Staten hebben Kyoto nooit geratificeerd en zullen zich alleen verbinden aan een klimaatakkoord als ook China bindende doelstellingen opgelegd krijgt en er een controlemechanisme (zie MRV) opgetuigd wordt. Dit is meteen het tweede hete hangijzer. Want China wil best toestaan dat haar klimaatacties gecontroleerd worden, maar alleen als er een vervolg op Kyoto komt.

Derde punt voor koppijn zijn de klimaatdoelen voor de reductie van schadelijke gassen. Landen hebben hun klimaatdoelen doorgegeven aan het VN-klimaatsecretariaat, maar deze doelen moeten nog verankerd worden in de onderhandelingstekst. De VS willen dat ook landen als China dit gaan doen. China wil dit best doen, maar stelt hier ook de eerdergenoemde voorwaarden aan. Helaas kunnen we met de huidige klimaatdoelen de temperatuurstijging nooit tot de twee graden Celsius beperken. Er moet dus een proces worden overeengekomen over hoe in de toekomst de klimaatcrisis bedwongen kan worden. Een review in 2012 is bijvoorbeeld een optie.

Achterkamertjespolitiek in Kopenhagen

In de komende dagen moeten ministers in kleine groepjes over deze politiek hete hangijzers onderhandelen. Maar landen missen nog het vertrouwen om de neiging te weerstaan om zélf overal bij te gaan zitten. De achterkamertjespolitiek in Kopenhagen heeft een gat geslagen in het vertrouwen in het proces. Dit kan het proces serieus vertragen; het is ontzettend lastig om knopen door te hakken als je met vijftig ministers aan de tafel zit. De Mexicaanse gastheer heeft bovendien gezegd: geen geheime achterkamertjes. De irritatie over geheime besprekingen in Kopenhagen zit zo diep dat dit het hele proces zou frustreren bij herhaling.

Maar, zoals Yvo de Boer ook reeds betoogde, je komt er niet uit als je plenair dit gaat bespreken. De oplossing is daarom in kleinere groepen rond de tafel te gaan zitten en je als land te laten durven representeren. Wanneer je dit doet met een duidelijk afgebakende agenda zou je niet bang hoeven te zijn dat jouw belangen te grabbel worden gegooid. Daar lijkt iedereen in Cancún wel van overtuigd te zijn… behalve Bolivia. En die blokkeert derhalve in z’n eentje deze besprekingen. En met die houding dreigt in feite een tweede Kopenhagen. Zolang zij dwars blijven liggen kunnen politiek gevoelige onderwerpen niet uitonderhandeld worden. Dat zou weer kunnen leiden tot een geheim overlegje in één van de vele hotels op de landtong hier en wanneer dat uitkomt dan staat de hele plenaire vergadering op z’n kop.

Het zijn dus weer spannende tijden voor het Klimaat.

Zijn de ego’s in staat een akkoord belangrijker te vinden dan hun eigen plasje in een vergadering? Of zijn ze bereid omwille van het klimaat niet overal aan te tafel te willen zitten om de gevoeligheden die er zijn efficiënt van tafel te krijgen?

Ik ben nog voorzichtig optimistisch dat we eruit gaan komen. Maar het is alles of niets: een set beslissingen en vooruitgang op dit dossier of helemaal niets.