De wereldleiders hebben zichzelf geen dienst bewezen met de boterzachte verklaring van Kopenhagen. Harde doelstellingen voor de vermindering van broeikasgassen ontbreken. Het is onduidelijk hoe de klimaatsteun voor ontwikkelingslanden vanaf 2013 gefinancierd wordt. Voor een bindend verdrag wordt nog eens een jaar de tijd genomen. En dat terwijl het in Kopenhagen had moeten gebeuren.

Verschenen in NRC Handelsblad, 22 december 2009

Maar waarom gebeurde het niet? Simpel gesteld hebben de drie grootste landen of landengroepen in Kopenhagen hun verantwoordelijkheid niet genomen: de Amerikaanse president Obama mocht niet van zijn Senaat, China wilde niet en de Europese Unie kon niet. Een treurige conclusie na een proces van jaren om tot een mondiale aanpak van de klimaatcrisis te komen.

Deze mislukking moet ook EU zich aanrekenen. Al jaren claimt zij wereldleider te zijn in klimaatbeleid. Die koplopersrol werd ingevuld met duidelijke reductiedoelstellingen en wetgeving. Het Europese leiderschap is niet onopgemerkt gebleven. Het heeft landen als de Verenigde Staten en China gedwongen stappen te zetten.

Maar leiderschap vraagt om meer: doortastend handelen op momenten die ertoe doen. Daar wringt de schoen. De EU is partij bij het Klimaatverdrag van de Verenigde Naties uit 1992. Tegelijkertijd zijn alle 27 EU-landen óók partij. En omdat de VN bij consensus besluit kan elke partij een akkoord tegenhouden, zoals aan het slot van de klimaattop gebeurde door landen als Soedan en Venezuela. De slagkracht van de EU is beperkt, zolang alle lidstaten het eerst onderling eens moeten worden over de te volgen strategie alvorens de EU-voorzitter handelend kan optreden. Terwijl de VS en China de lijnen uitzetten in Kopenhagen, vergaderde de EU met zichzelf.

De Europese besluiteloosheid heeft zich afgelopen vrijdag gewroken. De dag werd geopend door de Chinese premier Wen Jiabao. Hij onderstreepte dat China gehecht was aan de eigen soevereiniteit en pas zou bewegen als de rijke landen (lees: de VS) gingen bewegen. Naar verluidt heeft Obama zijn speech toen nog snel aangepast. Tussendoor probeerde president Lula van Brazilië de zaak nog vlot te trekken met een vlammende speech, maar dat betoog werd nutteloos toen Obama namens de VS alle dynamiek uit de onderhandelingen zoog met een koude, inspiratieloze speech. En toen kwam Zweden aan het woord, als voorzitter van de EU. Dat was dé kans om te redden wat te redden viel. Maar ook premier Reinfeldt hield een kleurloze toespraak, wetende dat de EU-landen het nog niet eens waren over de te volgen strategie. Zo vervloog alle hoop. Er volgde een surrealistisch tafereel van langgerekte onderhandelingen over drie kantjes slappe tekst.

Vrijdagavond kwamen de EU-leiders nog bijeen voor een laatste reddingspoging. Maar voordat het Europese conclaaf goed en wel was afgerond maakte Obama al wereldkundig dat er een akkoord lag. De EU mocht tekenen bij het kruisje.

Wil de EU haar leiderschap waarmaken, dan moet zij niet alleen vooroplopen met beleid, maar ook in de onderhandelingen zelf een leidende rol spelen. Dat vraagt om een Europese actor die ter plekke kan manoeuvreren en strategisch zijn inzet kan timen. Die niet voor elke stap afhankelijk is van de unanieme instemming van 27 lidstaten, maar achteraf rekenschap aflegt.

De les van Kopenhagen is dan ook dat de EU op het internationale toneel met één stem moet gaan spreken. De lidstaten dienen daarvoor hun veto in te leveren. Veel burgers, zo weten we van de discussie over de Europese Grondwet, zijn daar nog niet aan toe. Maar de mensen die een sterkere EU wantrouwen, moeten niet klagen dat de EU afwezig was in Kopenhagen. Daar hebben ze dan ook zelf voor gekozen. Dát zou de boodschap van milieuminister Cramer na Kopenhagen moeten zijn; niet dat de VN moet worden hervormd of terzijde geschoven.

Zolang de EU zichzelf de handen bindt wordt het internationale klimaatbeleid gedicteerd door de VS en China. Een harde en onprettige conclusie voor iedereen die het klimaat en de groene economie na aan het hart liggen.

Bas Eickhout is lid van het Europees Parlement voor GroenLinks.

De klimaattop heeft geen formeel akkoord opgeleverd over maatregelen om de opwarming van de aarde tegen te gaan.

Gisteravond lag er een akkoord, opgesteld door de Amerikaanse president Barack Obama en de leiders van onder meer Brazilië, China, India en de EU.

De Duitse bondskanslier Merkel, de Franse president Sarkozy en de Nederlandse milieuminister Cramer omschreven het als “mager”.

‘Ergste uit geschiedenis’
Toch was de verwachting dat dit akkoord unaniem zou worden aangenomen, maar dat gebeurde niet. Sudan, de eilandengroep Tuvalu, Bolivia, Venezuela en Cuba blokkeerden de overeenkomst. Ze vinden dat er te veel rekening wordt gehouden met de rijke landen. Voorzitter Sudan van de G77, het samenwerkingsverband van arme landen, noemde het akkoord “het ergste uit de geschiedenis”.

“We kunnen dit document niet accepteren”, zei vertegenwoordiger Ian Fry van de eilandstaat Tuvalu. Door de klimaatverandering staat het water de eilandstaat in de Grote Oceaan tot aan de lippen.

Verklaring
Er is de hele nacht en ochtend doorvergaderd in Kopenhagen en uiteindelijk kwam er een verklaring, waarin 187 landen zeggen dat zij het akkoord wel steunen. Omdat de overeenkomst niet unaniem wordt gesteund, heeft het akkoord geen enkele juridische waarde.

Toch sprak VN-chef Ban ki-Moon van een stap voorwaarts, omdat de grote landen wel nader tot elkaar zijn gekomen op het gebied van klimaatverbetering. Hij noemt de verklaring “een essentieel begin”.

Volgens Ban ki-Moon zijn vrijwel alle landen het nu over de volgende punten eens:
- de aarde mag niet meer opwarmen dan twee graden celcius
- er komt geld voor ontwikkelingslanden: 30 miljard voor de korte termijn en 100 miljard voor de lange termijn
- er zal meer openheid van zaken worden gegeven over de uitstoot
Sommige landen hebben verder beloofd hun uitstoot te verminderen of de bossen te beschermen.

‘Flop’
Veel arme landen en milieu-organisaties spreken van een regelrechte flop, omdat er geen bindende afspraken zijn gemaakt over CO2-reductie. Volgens het akkoord moeten alle landen in januari aangeven hoeveel reductie zij beogen.

(Deze blogpost verschijnt ook binnenkort op Nu.nl)

In Kopenhagen werden grote woorden niet geschuwd en terecht. Zonder ingrijpen ontspoort het mondiale klimaat met grote gevolgen voor onze beschaving. De Amerikanen benadrukten de risico’s voor economie en de mondiale veiligheid. Zij weten als geen ander dat een haperende olie-aanvoer tot oorlog kan leiden. Afrikaanse landen luidden de noodklok over extreme droogte, watergebrek en verdwijnende landbouwgronden. Tal van eilandstaten en deltagebieden  waarschuwden voor de stijgende zeespiegel. Aan gevoel voor urgentie geen gebrek.

Dan het akkoord zelf. Afgezien van het absurdistische gedoe over de status van het akkoord – niet alle landen hebben het ondertekend, is het dan wel geldig?  – is hier sprake van een historische teleurstelling. Kopenhagen had de basis moeten leggen voor ambitieuze mondiale klimaatpolitiek die recht doet aan de aanbeveling van de klimaatwetenschappers: zorg dat de temperatuur niet harder stijgt dan 2 graden Celsius. Dat vraagt harde actie van allereerst de rijke landen ten einde hun uitstoot van CO2 snel te verlagen. Wat landen beloven is verre van voldoende en niets is bindend vastgelegd. Deze week regende het al waarschuwingen van klimaatcijferaars dat het ultieme doel van 2 graden volstrekt niet gehaald wordt.

Vaagheid en vrijwilligheid zijn troef, ook over de noodzaak binnen een jaar tot een bindend mondiaal verdrag te komen. De klimaat-trucendoos – greenwashing – is niet van tafel geveegd: met creatief boekhouden kunnen landen straks doen alsof zij hun uitstoot verminderen zonder hun economie werkelijk te vergroenen. Het grote probleem van de ‘hot air’ (het gigantische overschot van uitstootrechten van Rusland en Oekraïne) blijft onopgelost. Ontbossing, intensieve veehouderij, de lucht- en scheepvaart: er is niets geregeld, geen duidelijke agenda geformuleerd, geen ambitieus perspectief gecreëerd. Enig pluspunt is de belofte gelden waarmee arme landen snel de ergst effecten van klimaatverandering kunnen aanpakken. Hopelijk wordt dat niet uit bestaande potten voor ontwikkelingssamenwerking betaald.

Dat alles staat in schril contrast met de bedoeling van Kopenhagen, zoals twee jaar geleden afgesproken. Doel was een bindend verdrag waarmee de wereld effectief en zonder uitstel klimaatverandering afwendt en de take off bezegelt naar een mondiale groene economie. Het is genant dat zoveel politieke leiders bij elkaar geen verschil weten te maken. Kopenhagen heeft een akkoord opgeleverd waarmee vooral de politieke leiders gered moesten worden in plaats van het klimaat. President Obama – Nobelprijs of niet -  maakte zijn faam niet waar en schoffeerde de wereld met zijn belerende opstelling. Iedereen moest bewegen, terwijl Barack zelf stil bleef zitten. De waarlijke held van Kopenhagen was president Lula van Brazilië die gisteren liet zien wat leiderschap betekent. Hij deed nieuwe voorstellen voor geld voor Afrika – zonder zijn eigen delegatie te raadplegen – in een ultieme poging het tij alsnog te keren.

Europa is de grote verliezer van Kopenhagen. Van oudsher koploper in de strijd tegen klimaatverandering, kwamen de Europeanen er niet aan te pas. De politieke leiders van de Europese Unie houden zichzelf al een tijd in een moeizame houtgreep wegens interne weerstand van landen als Polen en Italië. Vannacht konden de Zweedse voorzitter Rainfeld en commissievoorzitter Barosso niet meer dan met lange tanden zich neerleggen bij de nieuwe politieke realiteit van Kopenhagen: Europa is gidsland af.
Gastheer en top-voorzitter Denemarken maakte er en passant ook een potje van. De kloeke premier Rassmussen gooide een week geleden al zijn eigen glazen in door een eigen voorstel voor een akkoord te lekken en daarmee het wantrouwen bij veel landen fors aan te wakkeren. Ook minister Cramer kon deze week het verschil niet maken. Het Nederlandse voorstel voor het bestuur van het nieuwe klimaatfonds is met goede wil terug te lezen in de tekst, maar de zelfgenoegzaamheid  daarover doet  geforceerd aan. Het geld voor dat fonds is opnieuw niet geregeld. Bovendien telt de Kopenhagen teveel verliezers. Er zit niks anders op: de wereld moet zijn huiswerk over doen. En snel ook.

Klimaattop bereikt akkoord slideshow
De plenaire vergadering van de klimaatconferentie heeft zaterdagmorgen na lange discussies wel officieel ”kennis genomen van het Akkoord van Kopenhagen”.

Dat is slechts een intentieverklaring over het te voeren beleid. De tekst werd vrijdag vooral dankzij de Amerikaanse president Barack Obama als compromis naar voren geschoven.

Met de erkenning van het bestaan van het document zetten de deelnemers aan de vergadering na een nacht zonder slaap een punt achter de inmiddels dertien dagen durende klimaatconferentie.

Goed voornemen
Het akkoord is uiteindelijk een goed voornemen voor het komende jaar in de hoop dan tot bindende en gedetailleerde afspraken te kunnen komend.
Maar een aantal vooral arme landen weigerde zich hier achter te scharen en rekte met petities en klachten de vergadering de hele nacht op.

Cuba, Bolivia, Sudan, Tuvalu en Venezuela bijvoorbeeld blokkeerden een stemming over het in hun ogen ‘illegale achterkamertjesakkoord’ van 25 vooraanstaande en/of rijke landen, inclusief Brazilíë, China, India, de VS, Zuid-Afrika en de Europese Unie.

Verenigde Naties
De Verenigde Naties, waar de klimaatconferentie onder valt, hebben met de ‘kennisname’ van de vergadering van 193 deelnemende landen nu een document waarmee het omstreden akkoord formeel zijn intrede doet. Het staat landen vrij de overeenkomst te aanvaarden en uit te voeren. Er is niet zoals gebruikelijk over elk punt van de overeenkomst gestemd.

Bron: nu.nl

De opstelling van de dwarsliggers kwam voor veel mensen als een verassing. De andere 187 landen zeggen dat zij de verklaring wel steunen. Volgens de VS biedt de tekst mogelijkheden om een deel van het akkoord uit te voeren.

Door de vermoeidheid van de sprekers was de discussie moeilijk te volgen. Het ging over ‘punten en komma’s’.

Bron: NOS

De milieu-organisatie hekelt vooral de opstelling van de rijke landen. ”Dit is een schoffering van de miljoenen mensen in ontwikkelingslanden die nu al lijden onder klimaatverandering. Als de rijke landen, die verantwoordelijk zijn voor deze mislukking, niet snel stoppen met hun politieke spelletjes, zal Tuvalu nog deze eeuw letterlijk verdrinken”, aldus de zegsman.

Volgens Milieudefensie is de hoop op een ”eerlijk en effectief klimaatakkoord” verlopen. In plaats daarvan ligt er nu een ”beschamend slap politiek statement”.

Ook in Nederland is nog een hoop werk te verrichten als het gaat om bijvoorbeeld het stimuleren van duurzame energie.

WNF
Het Wereld Natuur Fonds vindt dat het klimaatakkoord een valse start is. ”Dit had het begin moeten zijn van de omslag naar een klimaatvriendelijke en schone economie. Maar dat is het zeker niet”, aldus Donald Pols vrijdag vanuit Kopenhagen.
”Bijna alle politieke problemen blijven bestaan. Alle problemen zijn vooruit geschoven naar de volgende klimaattop”, stelt Pols.
Hij is vooral ontevreden over de vrijblijvendheid van de tekst. ”Zo staat er ‘wij streven naar het juridisch bindend maken van deze tekst op de volgende top’. Daar had moeten staan dat het de volgende top echt moet gebeuren.”

China
Het WNF is wel te spreken over de beweging die China vrijdag heeft laten zien. ”China heeft toegezegd de reductie van de uitstoot van broeikasgassen meetbaar en controleerbaar te maken”, stelt Pols.

Hij is ontevreden met het feit dat er geen doelstellingen zijn gesteld voor de reducties van de rijke landen. ”Dat is allemaal heel erg vrijblijvend.”

”Dit akkoord veroordeelt de wereld tot een temperatuurstijging van 3 graden Celsius of meer, terwijl 2 graden het veilige niveau is voor mens en natuur”, aldus Pols.

Bron: nu.nl

”Het is niet het ambitieniveau waarop we hadden gehoopt”, aldus Barroso zaterdagmorgen in Kopenhagen.
Het baart Barroso zorgen dat er geen juridisch bindende afspraken zijn gemaakt over maatregelen tegen de klimaatverandering.

”Dit was geen enorme stap”, zei de voorzitter van de Europese Commissie. ”Maar dit akkoord is beter dan geen akkoord.”

Reinfeldt
Ook premier Fredrik Reinfeldt van EU-voorzitter Zweden was weinig enthousiast over het voorlopige klimaatakkoord, waarover nog moeten worden gestemd door alle vertegenwoordigde landen op de top in Kopenhagen. ”Laten we eerlijk zijn, dit is geen volmaakt akkoord”, zei Reinfeldt.

Terwijl Obama al lang in de Air Force One onderweg naar huis was, liepen de gemoederen in het Bella Center in Kopenhagen hoog op. Europa bleek gepasseerd te zijn door de Nobelprijswinnaar, de G77-landen waren woedend over de behandeling en eigenlijk iedereen was ontevreden over het ‘resultaat’. Nou ja op een enkel land na: de landen die wél bij Obama mochten aanschuiven. China, India en Zuid Afrika hadden mee mogen schrijven met de concepttekst. Een tekst waarin eigenlijk niets staat. Weliswaar wordt de intentie uitgesproken de aarde niet met meer dan 2 graden te laten stijgen, maar hoe dat te doen… daar is geen antwoord op. Uiteindelijk ging land voor land schoorvoetend akkoord afgelopen nacht. Zo ook Nederland, niet in de laatste plaats omdat er in de tekst iets is terug te vinden wat Nederland op haar conto kan schrijven. Vanuit Nederland waren de reacties op die van Nepperus (vVD) en Samsom (PvdA) na ook negatief. In Europa waren de landen ook niet enthousiast, maar omwille van “beter iets dan niets” is men om. Op dit moment wachten we op de laatste landen. Sudan, Nicaragua, Venezuela, Cuba, Bolivia en Tuvalu blijven blokkeren.

De reden van Tuvalu om het niet te steunen is te begrijpen: wanneer er geen akkoord is zal het letterljk onder de zeespiegel verdwijnen. Voor de andere landen zijn het vooral de anti-Amerikaanse sentimenten. Sudan gaat zover om holocaust-vergelijkingen te maken en Chavez is al dagen hier aan het Obama-bashen.

Probleem is  dat alle landen akkoord moeten gaan om tot een akkoord te komen, volgend jaar in Mexico. Nu contrair gaan betekent hoogstwaarschijnlijk het einde van de UNFCCC. De Verenigde Staten zou dan hoogstwaarschijnlijk uitstappen, anderen zullen volgen. Gevolg: geen akkoord, geen uitzicht op akkoord en geen framework waarin de Verenigde landen klimaatverandering tegengaan.
En zo, zo is er de hele nacht weer doorgesproken en geschaakt. En wat komt eruit:

“Alle landen nemen formeel kennis van het politiek akkoord dat Obama heeft gesloten met China, India en Zuid Afrika.”

Geen akkoord dus. Echter, de UNFCCC is gered. Met deze formulering kunnen de landen in ieder geval weer verder gaan – of eigenlijk opnieuw beginnen – met waarvoor we naar Kopenhagen kwamen: het tegengaan van klimaatverandering.

Mij rest slechts grote, grote teleurstelling. De Nobelprjswinnaar van de Vrede heeft hier niet de hoge verwachtingen waargemaakt. De wereldleiders hebben hun verantwoordelijkheid nauwelijks genomen.

Vanavond nemen we de trein terug. Morgenochtend zijn we terug in Utrecht. Na de vakantie zullen we weer de draad weer oppakken. Met nog meer urgentie en nog meer doorzettingskracht.

Met name Bolivia, Venezuela, Cuba en de eilandenstaat Tuvalu lijken niet plan om het akkoord te steunen. Als één land tegenstemt dan is de klimaattop in Kopenhagen mislukt.

Groot-Brittannië doet nog een laatste poging om het akkoord te redden en de komende uren zullen uitwijzen of de Britten succes hebben.

Obama
De dreigende mislukking van de top komt toch nog als een grote verrassing . De Amerikaanse president Obama meldde gisteravond dat er een akkoord was bereikt en vertrok vervolgens. De meeste journalisten verlieten het conferentiecentrum in de loop van de nacht.

Vannacht bleek echter dat bijna alle kleinere arme landen grote moeite hebben met het akkoord. Voorzitter Sudan van de G77, het samenwerkingsverband van arme landen, noemde het akkoord “het ergste uit de geschiedenis”.

Bron: NOS.nl