Een ongekend spannende laatste nacht bij de klimaatonderhandelingen in Cancún. De Mexicaanse voorzitter heeft ambitieuzere teksten gepresenteerd dan verwacht. Nu vindt besluitvorming plaats in de plenaire vergadering waar 192 landen hun goedkeuring  moeten geven.  GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout is positief over de voorliggende teksten, maar houdt  een slag om de arm.

“Dit gaat om concepten en we hebben nog een lange nacht te gaan waar ieder land haar zegje mag doen. De kans bestaat dat sommige landen toch weer willen morrelen aan de afspraken. Dat zou desastreuze gevolgen kunnen hebben voor de uiteindelijke stemming.”

De teksten die nu voorliggen voorziet onder andere in de aanpak van ontbossing en een klimaatfonds van honderd miljard per jaar. Een aantal belangrijke politieke issues lijken vooruitgeschoven te worden Wij houden je hier op de hoogte van de belangrijkste gebeurtenissen.

03:42 u (10:42 in NL): *plop* DEAL IS GESLOTEN. KOPENHAGEN HEBBEN WE ACHTER ONS GELATEN!

03:35 u (10:35 in NL): the decision is hereby adopted, aldus Espinosa.

03:29 u (10:29 in ML): De VS gaat zich er nu mee bemoeien en stelt dat er officieel geen reglement van orde is aangenomen. Je kan je afvragen of de VS het meest aangewezen land is om Bolivia op andere gedachten te krijgen.

03:23 u (10:23 in NL): Als we het goed snappen is Kyoto tekst aangenomen, ondanks Boliviaanse bezwaren. Voer voor juristen!

03:20 u (10:20 in NL): Espinosa: “consensus is iets anders dan unanimiteit. Bolivia probeert Veto te krijgen in de VN tegen de wil van de de conferentie in.”

03:18 u (10:18 in NL): Echt zonde: het nieuws zal nu vooral het gezever van Bolvia zijn in plaats van Klimaatakkoord.

03:16 u (10:16 in NL) Espinosa doet haar best uit te leggen dat ze positie Bolivia respecteert, maar dat ze niet de wens van 191 andere landen opzij kan schuiven voor 1 land. 03:12 u (10:12 in NL) Bolivia wijst de zaal op de VN-regels: consensus is nodig, en die is er niet omdat zij in hun EENTJE tegen stemmen.

03:10 u (10:10 in NL) Voorzitter van de top Espinosa houdt vol: Bolivia kan lullen wat ze wil, maar de tekst wordt gewoon aangenomen. Uiteraard is Bolivia het daar allesbehalve mee eens. Wat een gevecht!

03:07 u (10:07 in NL): Bolivia… Bolivia…

03:00 u (10:00 in NL): Bolivia kan akkoord niet steunen want Kyoto Protocol 2 is niet zeker genoeg. Bolvia wil duidelijk niet snappen wat onderhandelen betekent. Wat zal Espinosa nog uit haar mouw kunnen schudden?

02:57 (09:57 in NL): Bolivia aan het woord….. S P A N N E N D

02:54 u (09:54 in NL): Even een restecp uitdelen aan Michael Persson die toch ook maar mooi wakker blijft in Cancún. check volkskrant.

02:48 u (09:48 in NL): En we zijn weer in de plenaire: Espinosa voert de druk op. ” We zijn hier om geschiedenis te schrijven.” Alle ogen zijn gericht op Bolivia, zijn ze in de pauze op andere gedachten gebracht?

02:29 u (09:29 in NL): Om vorige update maar eens te illustreren

02:19 u (09:19 in NL): Tijdens het wachten vallen een aantal dingen op; bijvoorbeeld dat er opvallend veel vrouwen aan het woord zijn bij deze sessies. Daar zou NL wat van kunnen leren.

02:15 u (9:15 in NL): De sfeer zit er goed in, op Bolivia na dan. Iedereen lijkt opgelucht dat het proces toch blijkt te werken, ook al valt op de inhoud van het akkoord het nodige aan te merken. Meest gehoorde uitspraken: 1. Wat heeft Mexico dit goed gedaan 2. Het is niet de perfecte deal 3. Er is geen planeet B, met wat bilaterale afspraken komen we er niet

01:54 u (8:54 in NL): Ook guatemala heeft haar ergernis in de werkgroep aan Bolivia uitgesproken. Werkgroep nu afgelopen: OP NAAR DE PLENAIRE! Laten we hopen dat in het wandelingetje Bolivia besluit niet de spelbreker van COP16 te laten zijn.

01:41 u (08:41 in NL): Colombia laat weten dat het toch niet zo kan zijn dat één land de hele handel blokkeert. Bolivia raakt al zijn vrienden kwijt….

01:24 u (08:24 in NL): en van de tip van Espinosa trekken ze zich ook weinig aan: ze gaan zin voor zin door tekst heen om al hun bezwaren kenbaar te maken. Bolivia is hard op weg zich het meest gehate land te maken door consensus op Klimaattop te ondermijnen. D

01:15 u (08:15 in NL): Bolivia maakt zich nu echt belachelijk: ze willen niet akkoord gaan omdat de kleinere eilanden niet voldoende beschermd worden met dit akkoord. De kleinere eilanden zelf zijn echter wel akkoord.

01:09 u (8:09 in NL): Goedemorgen Nederland: hier alle teksten van de onderhandelingen. Ondertussen is heel de wereld Bolivia ervan aan het overtuigen dat ze JA moeten zeggen. Maar helaas heeft Bolivia daar nog steeds andere gedachten over. De werkgroep Kyoto heeft Bolivia nog niet overtuigd en ondanks het applaus voor het resultaat in de LCA-werkgroep blijft Bolvia hardnekkig Nee zeggen…..

00:40 u (07:40 in NL): de senior onderhandelaar is weer terug aan tafel bij de Werkgroep, maar helaas… hij laat weten niet akkoord te gaan. Risico dat dit nog uren doorgaat is groot. Bolivia´s bezwaren zijn vooral anti-Amerikaans. Evo´s vrienden zullen trots op ´m zijn, maarre: HOU EENS OP!

00:24 u (07:24 in NL): Naar het schijnt is van de Neestemmers Bolivia het lastigst. Niet in de laatste plaats omdat hun onderhandelaar “junior” schijnt te zijn en derhalve niet zoveel durft. Het zou toch te zot voor woorden zijn als zij nu de positieve stemming vergallen. Ondertussen maakt Zuid-Afrika zich al zorgen voor de klimaattop in Durban. Met deze teksten zal de druk op een Kyoto2 enorm zijn. Belangrijk voor hun diplomatieke positie om dit Mexicaanse kunstje te herhalen.

00:11 u (07:11 in NL): Voor de liefhebbers: de tekst die voorligt rond LCA

24:00 u (7:00 in NL): Espinosa sluit de informele plenaire en stuurt iedereen weer de werkgroepen in met de mededeling dat ze ze graag snel terugziet omdat lang praten vaak niet zinvoller is. We moeten dus weer even wachten.

23:55 u (06:53 in NL): Een andere belangrijke speler heeft ondertussen ook haar akkoord gegeven: Brazilië. De druk op de dwarsliggers zal groot worden nu de belangrijkste ontwikkelingslanden de teksten steunen. We kijken uit naar wat Rusland gaat doen: de Lady Gaga van dit soort conferenties (pe-pe-pa-Pokerface)

23:47 u (06:47 in NL): Inmiddels heeft Saudie Arabië laten weten het enthousiasme niet te delen. Drie tegenstemmen dus. Wat gebeurt er eigenlijk met die tegenstemmers? Zometeen zal na ieders praatje de vergadering geschorst worden en zal op de tegenstanders flink worden ingepraat. Eventueel zou de tekst nog gewijzigd kunnen worden, in de hoop heb mee te krijgen. Want als ze blijven weigeren… geen akkoord.

23:29 u (06:29 in NL): bericht vanuit de plenaire zaal Staande ovatie voor Mexciaans voorzitterschap op de VN klimaattop in Cancun De Mexicaanse presidente van COP16 (de klimaattop in Cancún) kreeg bij binnenkomst van de plenaire zaal een staande ovatie. Mevrouw Espinosa lijkt ervoor te zorgen dat het Kopenhagen-drama niet nogmaals herhaald werd. De transparante werkwijze en geoliede organisatie van de Mexicanen heeft ertoe geleid dat er nu een mooie klimaattekst ligt, die mogelijk vannacht aangekomen kan worden. Nadat ambtenaren van alle landen een week lang onderhandeld hadden over de details, besloot Espinosa om in de tweede week van de klimaattop paren van ministers (eentje uit een ontwikkelingsland en eentje uit een rijk land) verantwoordelijk te maken voor de onderhandelingen op de pijnpunten. Dit lijkt een succesformule te zijn, maar uiteindelijk moeten alsnog knopen doorgehakt worden. In kleine groepjes van ministers werd vervolgens bekeken hoe compromissen gemaakt konden worden. Wat een verschil met Kopenhagen, waar de Denen met een klein groepje landen in de achterkamertjes een voorstelakkoord smeedden! Het resultaat van deze gecoördineerde acties en het slimme opereren van de Mexicanen openbaart zich nu: twee redelijk goede teksten over het vervolg van het Kyoto protocol en de LCA track over een nieuw klimaatverdrag.

23:24 u (06:24 in NL) : Jongens, jongens: je kan natuurlijk overdrijven. Natuurlijk is het fijn dat het vertrouwen terug lijkt te komen, maar Espinosa een godin noemen… maar goed, ook India is dus akkoord.

23:12 u (06:12 in NL) : Afrika laat aan Europa zien hoe het ook kan: Algerije laat namens 53 landen weten akkoord te zijn. Met één mond praten, dat zouden er meer moeten doen.

23:10 u (06:10 in NL) : En tadaaaaa, Japan steunt ook de voorliggende tekst. Voorlopig zijn de enige dwarsliggers Bolivia & Cuba.

23:02 u (06:02): En ook China is akkoord!

23:00 u (06:00 in NL): Namens de Verenigde Arabische Emiraten doet Sheikh Abdullah bin Zayed Al Nahyan een gooi naar motto van de avond: “Don´t let perfect be the enemy of good.”

22:48 u (5:49 in NL): Groot applaus voor de VS in de plenaire: ook zij gaan akkoord

22:22 u (5:22 in NL): Een videootje opgeduikeld van het  applaus voor Mexico (via Guardian) applaus voor Mexico

21:38 u (4:38 in NL): Nou, het lijkt erop dat  niet ALBA, maar ALA positief is… maar misschien is het spierballentaal.

21:28 u (4:28 in NL): De zaal zit zo vol dat niet iedereen erin past, maar Bas Eickhout is één van de gelukkigen die wel binnen wisten te komen. Wederom applaus voor Mexico uit de zaal. In de wandelgangen wordt driftig gehush-hushed: China, Rusland, VS en ALBA zouden positief staan tegenover de voorliggende teksten. ALBA? Ja, ALBA nog steeds het ABC niet uit je hoofd geleerd?

20:56 u (03:56 in NL): Leestijd zit erop. De plenaire staat op het punt te beginnen.  Ondertussen hebben natuurlijk ook de nieuwssites hun info bij elkaar gescharreld. Hier de BBC.

19:16 u (02:16 in NL): Leespauze: alle landen nemen momenteel de teksten door die de Mexicanen hebben opgesteld op basis van alle concultatierondes. Het is spannend want uiteraard zullen landen toch bepaalde passages eruit willen hebben. De teksten zijn een goede stap richting Cancún. Laten we hopen dat er iets van overblijft.

18.52u (01.52u in NL): Groots applaus bij binnenkomst van Espinosa, de Mexicaanse voozitter die ambiteuzere teksten presenteert dan verwacht.

Op hoog niveau wordt  in kleine ministeriële groepen onderhandeld over de heikele punten. Hun resultaten werden verwacht  in de plenaire sessie van vanochtend. Helaas is dit inmiddels uitgesteld tot laat in de middag, zojuist zijn om de nieuwste teksten vrijgegeven. (15 uur lokale tijd)

Zoals altijd worden verschillende vergaderingen afgelast of uitgesteld en dus is speculatie schering en inslag rond elke nieuwe ontwikkeling. In werkelijkheid lijkt echter de nodige consensus over de belangrijkste kwesties onhaalbaar, wat leidt tot hernieuwde waarschuwingen van de EU-klimaat-commissaris Hedegaard en anderen die waarschuwen dat gebrek aan vooruitgang het hele UNFCCC-proces in gevaar brengt.

Deze conferentie had als doel tot een ‘evenwichtig pakket’ van besluiten te komen over belangrijke, maar minder politieke kwesties (zoals een ontbossing preventie mechanisme en het klimaatfonds). De vooruitgang hier is echter in gevaar geraakt door zorgen over de bredere politieke kwesties zoals het juridische en bindende karakter van een ultiem klimaatverdrag, de voortzetting van het Kyoto-protocol, en de ‘gezamenlijke visie’  de uiteindelijke doelen die de klimaatonderhandelingen zou moeten hebben op de beperking van opwarming van de aarde en de vereiste emissiereducties die daar nodig voor zijn.

Op de precaire vraag of het Kyoto Protocol moet blijven na 2012, gooide Rusland meer olie op het vuur. Japan had eerder in de week al laten weten ronduit tegen om een tweede verbintenisperiode te zijn. Echter, er wordt gespeculeerd dat beide landen kunnen leven met een besluit om hun emissiedoelstellingen te verankeren in het UNFCCC-proces, zonder vooruit te lopen op de toekomst van het Kyoto-protocol.

Over de kwestie van het juridisch bindende karakter van een ultieme deal in het alternatieve circuit van onderhandelingen is het resultaat is minder voorspelbaar. In het openbaar zijn belangrijke ontwikkelingslanden zoals India en China bereid om hun klimaatdoelstellingen op te laten nemen in een juridisch binden verdag. Dit zou de VS geïsoleerd achterlaten als de belangrijkste weigeraar om achter een juridisch bindend akkoord te staan. Het is echter onduidelijk of dit Cancúnse bluf is.

Het lijkt ondenkbaar dat de wereld Cancún zal verlaten met lege handen, gezien de waarschuwingen voor het UNFCCC-proces hierboven vermeld. De kans dat het resultaat slechts een kleine stap voorwaarts zal zijn is ook aanwezig: beperkte vooruitgang op een aantal specifieke gebieden.

Duidelijk is wel dat de gesprekken nog verder doorgaan in de nacht. Hopelijk heeft de Mexicaanse voorzitter genoeg koffie in voorraad.

Wil je het ook volgen? Via de hashtag #GLCancun kun je de laatste ontwikkelingen lezen.

Een typische sessie die parallel aan de officiële onderhandelingen worden gehouden begint als het volgt. “Werkt deze microfoon? Goedemiddag, er is minder publiek hier in de zaal dan verwacht maar dat komt wellicht door de wijziging in de aanvangstijd en panel. Minister Azuli is weggestemd uit zijn ministerspost terwijl hij hierheen vloog dus die heeft ook een ijzersterk excuus om niet aanwezig te zijn.” De eerste powerpoint verschijnt op het scherm.

“Heeft dit wel zin?” is de vraag die mij door journalisten en deelnemers het meest is gesteld. Zelfs op de bijeenkomst hier in Cancún van alle leden van Groene partijen wereldwijd ging de discussie niet over wat er bereikt moest worden maar of dit op deze VN manier wel resultaat kan geven.

Kerstdiner plannen

Voor de meeste mensen is het plannen van het kerstdiner met de hele familie al een helse onderhandelingsopgave. Met 192 landen (en de Europese Unie) een akkoord te bereiken om de klimaatcrisis wereldwijd tegen te gaan is onvoorstelbaar ingewikkeld.

Afvoerputje Nederland

De industrialisatie gaf veel milieuvervuiling en het was niet eenvoudig hier iets aan te doen. Maar vervuiling zoals smog was direct zichtbaar en mensen werden er ziek van. In West-Europa leerde elk land om lokale vervuiling via normen en controles aan te pakken.

Milieuproblemen die in meerdere landen tegelijkertijd voorkwamen waren lastiger. Landen loosden bijvoorbeeld van alles in rivieren en dat kwam dan in afvoerputje Nederland terecht. Deze vervuiling was zichtbaar; de dode vissen dreven in de Rijn en de chemische lucht was goed te ruiken. Het kostte onze drinkwaterbedrijven veel geld om het water te zuiveren. Uiteindelijk lukte het landen om samen grensoverschrijdende milieuproblematiek beter aan te pakken. Hoewel het ook niet probleemloos gaat zoals de discussie rond de Hedwigepolder en bijvoorbeeld het Haringvliet laten zien.

Met de ontdekking van het gat in de ozonlaag ontstond de eerste wereldwijde uitdaging. Er moesten minder stoffen de lucht in anders raakte de wereld haar antizonnebrandlaag kwijt.  Het Verdrag van Montreal zorgde ervoor dat producenten van ozonlaag vernietigende stoffen anders gingen werken.

Grootste milieu-uitdaging

Klimaatverandering is de grootste milieu-uitdaging die de mensheid tot nu toe is tegen gekomen.
Hier in Cancún valt op dat er geen discussie is of klimaatverandering wel een feit is. Er zijn teveel landen die de gevolgen al aan de lijve ondervinden. Zo kon Hugo Chavez niet aanwezig zijn omdat er in Venezuela een noodtoestand is vanwege extreem weer. Lukt het niet de klimaatcrisis te beteugelen dan ontstaan vooral in de ontwikkelingslanden grote problemen. Bij de vorige conferentie in Kopenhagen was de strategie overmoedig; in één keer een allesomvattende opvolger van het Kyotoverdrag afsluiten. Dit lukte niet hoewel er nooit eerder in de geschiedenis van de mensheid zoveel wereldleiders op één plaats bijeen waren. Of misschien wel omdat.

Er gaan nu stemmen op om het bestrijden van klimaatchaos maar op te geven. Sommigen hebben besloten dat er niets aan de hand is, dan hoeft er ook niet gedaan te worden. Zoals in Nederland de PVV. Ook wordt er gezegd dat het te duur is of economisch te ingrijpend.

Anderen pleiten voor het beperken van het VN-klimaattraject en willen met groepen landen of via bilaterale verdragen zaken regelen. Zoals we het Europa van de verschillende snelheden kennen zo wordt er ook voorgesteld klimaatverdragen met verschillende snelheden te hebben. Dit is een manier om te zorgen dat de Verenigde Staten, met hun gebrek aan voortgang,  en Japan met hun dwarse houding niet het hele wereldwijde proces gijzelen.

Slim gewerkt

Onder Mexicaans voorzitterschap wordt er hier in Cancún slim gewerkt. Ten eerste was er het geweldige verwachtingsmanagement. Verwacht niet meer dan kleine stapjes. Omdat Mexico zelf een land in ontwikkeling is, is er meer ruimte bij de G77, de groep van ontwikkelende landen, om het leiderschap van Mexico te respecteren. Verder is er geleerd van de fouten in Kopenhagen. Daar wisten regeringsleiders buiten het officiële proces om in een kleine groep de tekst van een Kopenhagenakkoord op te stellen. In Mexico worden ministers strak gehouden. Ze mogen nog net met collega’s bij de koffie het een en ander bespreken, maar ze mogen geen informele sessies houden buiten de structuur van de officiële vergadering om.

Er is een goede kans dat hier in Cancún echt een paar zinnige stappen op weg naar een schone planeet met een beter klimaat gezet worden. Maar er zal nog veel afgezwoegd worden in kleine zaaltjes voordat duidelijk is of wij mensen voldoende kunnen samenwerken om wereldwijde milieuproblemen succesvol aan te pakken.

Het belangrijkste nieuws van woensdag was ongetwijfeld de onthulling dat het Mexicaanse voorzitterschap het overleg over de kernpunten van de onderhandelingen met kleinere ministeriële groepen toch kon beginnen. Terwijl sommige landen hun bezorgdheid herhaalden over parallelle besprekingen op ministerieel niveau (zie de blogpost van gisteren), bleef één land het structureel blokkeren: Bolivia. Opvallend was dat hun gebruikelijke partner in crime Venezuela dit niet deed. Dat is belangrijk voor de onderhandelingen, want zij zijn doorgaans een gezamenlijk blok dat alle voortgang tegenhoudt.  Afgelopen nacht is er echter om twee uur weer een nieuwe vergadering begonnen om de tijd in te halen die Bolivia met haar gesputter op had geslorpt.

Absurde beschuldigingen

In termen van intriges heeft vreemdgenoeg de Britse krant Guardian het voortouw genomen met een artikel over een zogenaamd uitgelekte onderhandelingstekst, die doet denken aan de gelekte tekst in Kopenhagen vorig jaar. Volgens het artikel zijn een aantal opkomende economieën woedend en beschuldigen zij de Europese Unie van het op zeep helpen van het Kyotoprotocol. In werkelijkheid, moet dit artikel worden gelezen in de context van spin, die meestal meereist met de ministers die het high level-segment van de klimaattop bezoeken. Eurocommissaris Connie Hedegaard van Klimaat noemde de beschuldigingen “absurd” en gelijk heeft ze. De Europese Unie is zeer actief in het oplossen van de Kyotokwestie en verdiend in die zin een compliment. Japan is momenteel het belangrijkste obstakel rond voortzetting van het Kyotoprotocol. De onderhandelingen hierover verlopen traag. Het is dan ook één van de heikele punten op de top.

Status aparte voor de VS

Naast Japan zijn ook milieu-organisaties begonnen met het bekritiseren van de Amerikaanse positie. De Verenigde Staten lijken inderdaad een aantal punten die in de onderhandelingen bijna rond zijn te blokkeren. De kwestie van transparantie – een systeem van regels over het toezicht op en controle van klimaatdoelen – is voor de Verenigde Staten nog altijd een heikel punt en zij proberen daar een status aparte te bewerkstelligen. Zij willen geen pottenkijkers. Ze dreigen hierdoor wel volledig geïsoleerd te raken en sommigen vragen zich hardop af of er dan maar zónder de Verenigde Staten een akkoord moet komen.

Kwesties waarover een besluit in Cancún verwacht wordt zijn: een kader en de financiering voor het terugdringen van ontbossing (video!), een financieringsmechanisme voor op lange termijn via het Klimaatfonds, een systeem van regels over het toezicht op en controle van de klimaatdoelen van rijke en ontwikkelingslanden (vroeger MRV, nu ICA), een set van regels over de overdracht van technologie en een post-2012 adaptatiefonds.

Cancún is diplomatiek pokeren en de belangrijkste spelers houden hun pokerfaces in de plooi. Het is nog te vroeg om te beoordelen of we een positief resultaat halen, maar vooralsnog blijft het er hoopvol uitzien.

Als ik hier met onderhandelaars op de klimaatconferentie praat, zijn twee reacties mogelijk. Sommige mensen zijn redelijk positief dat Cancún eindigt met een set beslissingen die kunnen leiden tot een klimaatakkoord in Durban (Zuid-Afrika) volgend jaar. Anderen zijn niet zo positief. Met nog maar drie dagen te gaan is het praktisch onmogelijk, denken zij, om tot een overeenkomst te komen. Daarvoor zijn de verschillen in positie tussen bijvoorbeeld China en de Verenigde Staten nog steeds te groot. Een nieuwe analyse van de stand van zaken.

Een aantal onderwerpen is zo goed als uitonderhandeld:

1. Ontbossing. Bossen zijn grote CO2-opslagplaatsen, bomen ‘eten’ CO2 als het ware. Het verminderen van ontbossing is dus heel belangrijk om de klimaatcrisis tegen te gaan. In de klimaatonderhandelingen wordt dit REDD genoemd.
2. Adaptatie. Landen moeten zich nu al gaan aanpassen aan klimaatsverandering. Cancún kan leiden tot een besluit over de kwetsbare gebieden, de benodigde acties en compensatie van de getroffen landen.
3. Het delen van technologie en kennis. Cancún kan leiden tot een mechanisme om technologie te delen over grenzen heen en het opzetten van technologiecentra.

Klimaatfonds

Momenteel wordt er nog druk onderhandeld over de financiering van de kosten van klimaatverandering voor ontwikkelingslanden. Er is vorig jaar in Kopenhagen afgesproken een Klimaatfonds in te stellen. Deze afspraken zijn alleen niet door alle landen goedgekeurd en dus zijn de nu opgenomen in het VN-onderhandelingsproces. Vanaf 2020 zal minstens honderd miljard dollar nodig zijn aan klimaathulp, beheerd door het Klimaatfonds. Vragen over hoe dit fonds beheerd gaat worden, kunnen mogelijk al hier in Cancún beantwoord worden, maar dan moeten er wel wat afspraken gemaakt worden. Want wie gaat nu dit fonds beheren? Benoem je fifty-fifty de rijke landen (de donoren van het fonds) en de arme landen (de ontvangers) in het bestuursorgaan of kies je voor een goede vertegenwoordiging, zonder naar afkomst te kijken?

Durf je je te laten vertegenwoordigen door een ander land?

Dat is iedere keer weer het probleem bij conferenties als deze. In het algemeen niet, zo bleek vorig jaar met desastreuze gevolgen. Het was immers één van de redenen waarom Kopenhagen faalde: de Europese Unie zat nog te onderhandelen over hun eigen standpunt terwijl Obama zijn persconferentie al aan het organiseren was. Ook oud-VN-klimaatchef Yvo de Boer liet onlangs op BNR weten dat je sneller tot overeenstemming komt in een kleinere club. Ik zou het ook zonde vinden als we uiteindelijk wel zo’n fonds hebben, maar een besluiteloze beheerder omdat ieder land zonodig individueel wil beslissen. Maar goed, men is positief gestemd dat ook hier vooruitgang geboekt gaat worden.

Alleen voorruitgang bij een gebalanceerde deal

Klinkt goed, denk je dan. Maar deze set van beslissingen wordt alleen aangenomen, als er ook vooruitgang wordt geboekt op de politiek hete hangijzers. Als aan het eind van deze klimaattop er geen gebalanceerde deal op tafel ligt, dan geef je vrij spel aan landen die liever toch niet willen meewerken.

Wat moet er dan nog opgelost worden?

Ten eerste hebben we Kyoto: to continue or not to continue. De cirkelredenering waarover ik al eerder schreef. China zal alleen bewegen in de klimaatonderhandelingen, als de rijke landen zich committeren aan een Kyoto-2. Europa wil wel, maar alleen als de andere rijke landen meedoen, maar die willen niet. De Verenigde Staten hebben Kyoto nooit geratificeerd en zullen zich alleen verbinden aan een klimaatakkoord als ook China bindende doelstellingen opgelegd krijgt en er een controlemechanisme (zie MRV) opgetuigd wordt. Dit is meteen het tweede hete hangijzer. Want China wil best toestaan dat haar klimaatacties gecontroleerd worden, maar alleen als er een vervolg op Kyoto komt.

Derde punt voor koppijn zijn de klimaatdoelen voor de reductie van schadelijke gassen. Landen hebben hun klimaatdoelen doorgegeven aan het VN-klimaatsecretariaat, maar deze doelen moeten nog verankerd worden in de onderhandelingstekst. De VS willen dat ook landen als China dit gaan doen. China wil dit best doen, maar stelt hier ook de eerdergenoemde voorwaarden aan. Helaas kunnen we met de huidige klimaatdoelen de temperatuurstijging nooit tot de twee graden Celsius beperken. Er moet dus een proces worden overeengekomen over hoe in de toekomst de klimaatcrisis bedwongen kan worden. Een review in 2012 is bijvoorbeeld een optie.

Achterkamertjespolitiek in Kopenhagen

In de komende dagen moeten ministers in kleine groepjes over deze politiek hete hangijzers onderhandelen. Maar landen missen nog het vertrouwen om de neiging te weerstaan om zélf overal bij te gaan zitten. De achterkamertjespolitiek in Kopenhagen heeft een gat geslagen in het vertrouwen in het proces. Dit kan het proces serieus vertragen; het is ontzettend lastig om knopen door te hakken als je met vijftig ministers aan de tafel zit. De Mexicaanse gastheer heeft bovendien gezegd: geen geheime achterkamertjes. De irritatie over geheime besprekingen in Kopenhagen zit zo diep dat dit het hele proces zou frustreren bij herhaling.

Maar, zoals Yvo de Boer ook reeds betoogde, je komt er niet uit als je plenair dit gaat bespreken. De oplossing is daarom in kleinere groepen rond de tafel te gaan zitten en je als land te laten durven representeren. Wanneer je dit doet met een duidelijk afgebakende agenda zou je niet bang hoeven te zijn dat jouw belangen te grabbel worden gegooid. Daar lijkt iedereen in Cancún wel van overtuigd te zijn… behalve Bolivia. En die blokkeert derhalve in z’n eentje deze besprekingen. En met die houding dreigt in feite een tweede Kopenhagen. Zolang zij dwars blijven liggen kunnen politiek gevoelige onderwerpen niet uitonderhandeld worden. Dat zou weer kunnen leiden tot een geheim overlegje in één van de vele hotels op de landtong hier en wanneer dat uitkomt dan staat de hele plenaire vergadering op z’n kop.

Het zijn dus weer spannende tijden voor het Klimaat.

Zijn de ego’s in staat een akkoord belangrijker te vinden dan hun eigen plasje in een vergadering? Of zijn ze bereid omwille van het klimaat niet overal aan te tafel te willen zitten om de gevoeligheden die er zijn efficiënt van tafel te krijgen?

Ik ben nog voorzichtig optimistisch dat we eruit gaan komen. Maar het is alles of niets: een set beslissingen en vooruitgang op dit dossier of helemaal niets.

Deze ingewikkelde balanceeract ging in Kopenhagen faliekant mis, waarna de regeringsleiders (nou ja, eigenlijk China en de VS) snel een eigen akkoord in elkaar flansten. De balanceeract wordt hopelijk beter uitgevoerd in Cancún. De grote vraag die ik wel daarom altijd krijg: “Waarom maken jullie het zo complex?” Mijn standaardantwoord is dan: “Dat is eigenlijk de uitkomst jarenlang compromissen sluiten.” En dat toont bijvoorbeeld het Clean Development Mechanism aan.

In een eenvoudige wereld zou je zeggen:

Elk land stelt eigen doelen voor het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen en belooft die te halen in eigen land, bijvoorbeeld in 2012 (eindjaar voor het huidige Kyotoprotocol). Vervolgens spreek je met elkaar regels af hoe je die vermindering van uitstoot meet en registreert. Je zorgt ervoor dat de totale wereldwijde reductie overeenkomt met het doel dat je stelt: de aarde mag niet meer opwarmen dan twee graden Celsius.

Simpel. Echter…

Omdat landen ten tijden van de afspraken rondom Kyoto in 1997 niet zeker waren of ze hun hard gestelde doelen wel konden halen, wilde men wat flexibiliteit inbouwen. Een manier daarvoor was – en is nog steeds – het mogelijk maken van het halen van nationale reductiedoelstellingen door projecten in ontwikkelingslanden te financieren.

Handig: als je je eigen doelen dreigt te verzaken, kun je snel wat in ontwikkelingslanden halen. En economisch slim want soms is het goedkoper om elders uitstoot te verminderen. En het is ook wel zo eerlijk in een solidaire wereld: je steunt ontwikkelingslanden in het verminderen van hun uitstoot.

Er zit ook een nadeel aan.

Je moet wel heel veel extra regels afspreken, want er zijn natuurlijk grenzen aan hoeveel je in ontwikkelingslanden mag meetellen. Ook moeten die projecten ook aantoonbaar besparingen opleveren en moeten de projecten wel bijdragen aan duurzame ontwikkeling ter plekke. Gevolg: het huidige CDM, een complex systeem met teveel gaten.

En hoe pakt het uit?

Het eerlijke aspect valt tegen, want het merendeel van de investeringen gaat naar de grote opkomende economieën in plaats van naar de minst ontwikkelde landen. Zo profiteert China het meest van CDM.

Het milieueffect valt ook tegen; zie de problemen die er zijn met het broeikasgas HFC.

En in de loop der tijd is de kans op dubbeltellingen alleen maar toegenomen.

Dubbeltellingen?

Ja, want de onderhandelingen zijn verder gegaan en in de loop der jaren is het punt van financiering van ontwikkelingslanden voor de gevolgen van klimaatverandering erbij gekomen. Een logisch debat, want de minst ontwikkelde landen hebben het meest te lijden onder klimaatverandering, maar hebben het minst ertoe bijgedragen. Daarom wordt het Klimaatfonds ingesteld om deze landen financieel te ondersteunen in het tegengaan van de effecten van klimaatverandering.

Er zit echter een addertje onder het gras, want enerzijds geven de geïndustrialiseerde landen geld aan ontwikkelingslanden via CDM en dan mogen ze die bereikte vermindering van uitstoot meetellen bij je eigen doelstelling, anderzijds gaan ze straks geld geven voor het Klimaafonds en kunnen rijke landen claimen dat ze toch mooi je doelstelling voor financiering hebt gehaald. Zo kan het zijn dat de geïndustrialiseerde landen dus eigenlijk twee voor de prijs van één krijgen en dat was niet bedoeling. Daar moeten dus weer goede regels voor worden opgesteld.

Voelt u ‘m al?

Wie nu denkt dat nadat het Kyotoprotocol is afgelopen we CDM flink gaan afslanken om het weer eenvoudiger te maken, heeft het helemaal mis. Er zijn ondertussen teveel landen die profijt hebben van CDM en dus zal er nooit consensus komen om CDM af te bouwen.

Sterker nog:

In Cancún wordt zeer waarschijnlijk afgesproken dat we straks ook projecten mogen meetellen die CO2 gaan opslaan onder de grond (wel bekend van Barendrecht, ook wel bekend als CCS). Dat soort projecten zijn per definitie grootschalig en hebben nog weinig te maken met schone ontwikkeling. Maar ja; er zijn nu eenmaal landen die CCS erg graag willen en anders gaan dwarsliggen op allerlei andere onderwerpen (we noemen een Saoedi-Arabië; zie ook wat Wikileaks hierover lekt).

En zo wordt de complexiteit niet minder. Om wanhopig van te worden? Het is niet altijd even vrolijkmakend; maar de urgentie voor ons klimaat is te groot om alles weg te gooien. We zullen er dus mee verder moeten; klimaatverandering gunt ons geen tijd om helemaal opnieuw te beginnen…

Nou?

Driehonderdtwaalf miljard dollar ging er vorig jaar aan subsidies naar vuile energie. (bron) Hierbij steekt de honderd miljard dollar die straks nodig is aan klimaatssteun voor ontwikkelingslanden maar magertjes af. (bron) Bij de klimaatonderhandelingen die ik nu in Cancún volg, wordt hierover onderhandeld.

Oliebaronnen en kolenboeren

Een van de discussiepunten is hoe de klimaathulp voor de kwetsbare landen bij elkaar gesprokkeld kan worden. In deze financieel moeilijke tijden is dat natuurlijk geen gemakkelijk vraagstuk. Maar laten we in ieder geval beginnen met het afbouwen van de miljarden subsidies aan energieverslindende bedrijven, oliebaronnen en kolenboeren. Goed voor onze overheidsfinanciën én het klimaat.

Afgelopen maand is er een Verenigde Naties rapport over klimaatfinanciering verschenen. De ‘verrassende’ conclusie? De afbouw van fossiele subsidies en het beprijzen van zogenaamde externe effecten (zoals de CO2-uitstoot van lucht- en zeevaart) levert al zo’n vijftig miljard dollar op. Innovatieve manieren van financiering, zoals een belasting op financiële transacties, doet de laatste duit in het zakje.

Dubbele moraal

Helaas wordt uitvoering van de aanbevelingen tegengewerkt door de dubbele moraal die ik ook zo vaak in het Nederlandse debat tegenkom:

“We zijn voor concurrentie en marktwerking, maar zonder subsidies kunnen onze energieslurpende bedrijven gewoon niet opboksen met het buitenland!”

Wanneer krijgen regeringsleiders door dat de groene economie niet serieus van de grond komt als we tegelijkertijd de grootste vervuilers een erg grote duit in hun zakje doen. Waarom blijven we de boosdoeners van deze klimaatcrisis ondersteunen in plaats van de ontwikkelingslanden die straks met de dramatische gevolgen te kampen hebben? Een miljard mensen zonder huis, eilanden die straks onder zeespiegel liggen, hongersnoden door de droogtes: laten we hier iets aan doen in plaats van het kunstmatig in leven houden van verouderde industrie. China begint de boodschap te begrijpen en is nu al de meest aantrekkelijke investeringslocatie voor duurzame energie.

Maar ik loop voor de troepen uit. Hier in Cancún is de vraag vooral wie het klimaatfonds gaat beheren (de Wereldbank of een nieuwe instantie) en hoe het geld beheerd gaat worden. Waarschijnlijk zal het Verenigde Naties rapport over klimaatgeld “ter kennisgeving” aangenomen worden en worden de échte discussies tot volgend jaar uitgesteld.

En ondertussen in Nederland?

Daar blijft de regering gewoon de andere kant opkijken. De grote energieslurpers krijgen alle steun, terwijl die voor duurzame initiatieven worden afgebouwd. Vele experts zijn in Cancún aanwezig om toelichting te geven op hun bevindingen. Ik hoop dan ook van harte dat staatssecretaris Joop Atsma – die zich hier minister mag noemen – zich weet te laten overtuigen om ook in Nederland een ombuiging te bewerkstelligen van subsidie voor vies en vuil voor schoon en duurzaam.

Olifant nummer één is de herinnering aan Kopenhagen, die zorgt voor wantrouwen en achterdocht. In Kopenhagen smeden een handjevol landen in achterkamertjes het Kopenhagenakkoord in elkaar, terwijl de andere aanwezigen bij het kruisje hun handtekening mochten zetten. De angst op nog meer van zulke achterkamertjespolitiek heerst alom, waardoor het allemaal nét wat langzamer gaat dan gehoopt.

De onduidelijkheid over de vorm van een nieuw klimaatakkoord is de tweede olifant die nogal vaak opduikt in de zaal van de klimaatonderhandelingen. Kiezen we voor een vervolg op het huidige klimaatakkoord, het Kyotoprotocol? Of zetten we een heel nieuw verdrag (codenaam LCA) op poten? Ontwikkelingslanden willen een vervolg op het bestaande klimaatverdrag, terwijl rijke landen zoals Japan hier faliekant tegen zijn. De grootste vervuilers van dit moment, China en de Verenigde Staten, doen namelijk niet mee aan Kyoto.

En dat brengt mij op de laatste olifant, de grootste. Want voor welk proces en welk verdrag we ook kiezen, uiteindelijk zijn we hier in Cancún bijeen om de klimaatcrisis aan te pakken waar we nu in razende vaart op afstormen. Met de huidige klimaatambities stevenen we af op een temperatuurstijging van drie, vier graden, terwijl landen vorig jaar (op basis van de wetenschap) hebben afgesproken dat de opwarming beperkt moet blijven tot twee graden Celsius. Het gat tussen doel en beloftes bedraagt maar liefst negen gigaton aan CO2.

Muizenstapjes

Dit gapende gat wordt in Cancún niet gedicht, daar is de politieke situatie in de verschillende landen niet naar. De Kopenhagenflop was een grote stap terug, nu moeten we muizenstapjes vooruit zetten zodat er volgend jaar in Durban (Zuid-Afrika) een echt akkoord afgesloten kan worden.

Waar verwacht ik die muizenstapjes vooruit?

• Verankering van de klimaatambities in de onderhandelingstekst. Discussiepunt: worden dit harde doelstellingen of ‘commitments’, toezeggingen?
• Aanpak van ontbossing. Discussiepunt: manier van financiering en de vraag of er nationale of regionale doelen moeten komen. Bij regionale doelen loop je het gevaar dat het kappen van bossen simpelweg verplaatst van de ene regio naar de andere regio.
• Klimaatfinanciering. Discussiepunt: wie gaat het klimaatfonds beheren?
• Het delen van technologie en kennis. Geen echt discussiepunt meer.
• Het monitoren van de klimaatambities. Discussiepunt: hoever staan landen als China toe dat hun klimaatacties internationaal getoetst worden?
• Adaptatie, benodigde acties van landen om zich aan de klimaatcrisis aan te passen. Weinig discussiepunten.

De komende week zal ik verslag doen over de voortgang die er op deze terreinen gemaakt wordt. De sfeer bij de onderhandelingen zal allesbepalend zijn. Zonder vertrouwen in het proces, elkaar en het uiteindelijke resultaat, zijn zelfs de hierboven genoemde muizenstapjes een stap te ver.

Klinkt als een kleine stap, maar in Kopenhagen bleek dit een van de grootste problemen: geen van de voorstellen van de Deense voorzitter werd vertrouwd en de basis ervan werd telkens ter discussie gesteld. Het gevolg was een chaotisch proces waarbij het onduidelijk was op basis van welke tekst onderhandeld moest worden.

Het trauma van Kopenhagen loopt hier in Cancún als rode draad door alle onderhandelingen. De onderhandelaars kijken ook met angst en beven uit naar de komst van alle ministers deze week. Gaat dat weer leiden tot parallelle onderhandelingssporen? Gaan er weer landen buitenspel worden gezet? De Mexicaanse voorzitter kan niet vaak genoeg benadrukken dat dit niet gaat gebeuren. Zo domineert elk Kopenhagen-trauma de discussies hier.

Elephant in de room

En inhoudelijk? Zie alle haakjes in de tekst van het Kyoto-spoor. Dit gaat een cruciaal punt worden. De ontwikkelingslanden willen een kwantitatieve invulling van het vervolg op Kyoto, alvorens zij zich gaan committeren aan het spoor van het nieuwe verdrag. Maar bijvoorbeeld een land als Japan heeft al gezegd dat ze geen verlenging willen van Kyoto. Op de inhoudelijke dossiers kan vooruitgang worden geboekt, maar deze to Kyoto or not to Kyoto wordt al de big elephant in the room genoemd. Als we die kunnen tackelen, kan Cancún nog een relatief succes worden ook. Anders dreigt een Kopenhagen-2.

In dat licht moet de ogenschijnlijk flexibele houding van China (zie Bloomberg: China Seeks Climate Compromise on `Disastrous’ Debate to Extend Kyoto) worden toegejuicht. Als China minder hard kwantitatieve doelen eist binnen het vervolg van Kyoto, zal de druk op Japan groot worden om toch ook iets flexibeler te worden (en dus toch iets van een verlenging van Kyoto te accepteren). Want als dat lukt, zijn er nog genoeg inhoudelijke punten in beide teksten die aangepakt moeten worden de komende week. Daarover morgen meer!

Cancún staat normaal bekend als vakantiebestemming, maar je moet ervan houden. Veel pretentieuze hotels langs het strand en als vermaak voor de toeristen: zwemmen, zonnebaden en… dat is het eigenlijk. Ieder zijn vakantie-invulling, maar de mijne zal het nooit worden.

Maar goed; voor Cancún is gekozen omdat je deze landtong in de zee prachtig kan afsluiten. Na de vele protesten in Kopenhagen vorig jaar, heeft de Mexicaanse organisatie ervoor gekozen om een hele landstrip af te zetten voor deze klimaatconferentie. Naar eerder beproefd recept bij WTO-onderhandelingen.

En dan de inhoud: het is nu al duidelijk dat de sfeer beter is dan in Kopenhagen. Met name de Mexicaanse voorzitter benadrukt telkens dat er geen geheime parallelle onderhandelingen worden gehouden en dat elke tekst een resultaat is van open consultaties. Het resultaat is dat de Mexicaanse voorzitter op zaterdag een tekst presenteerde die waarschijnlijk goed als basis kan gaan dienen voor de verdere onderhandelingen. Voor de liefhebbers zie de website van de UNFCCC.

Two Tracks – Twee sporen

Hoe zat het ook alweer? Er wordt op twee sporen onderhandeld in Cancún. Het ene spoor is de continuering van het bestaande Kyoto-protocol (dat eindigt in 2012) en het andere spoor moet een nieuw verdrag gaan opleveren (LCA genaamd). Waarom die twee sporen? Ontwikkelingslanden willen vooral dat Kyoto doorgaat, omdat hierin alleen de rijke landen verplichtingen krijgen. De rijke landen echter, in het bijzonder de Verenigde Staten, weigeren elke bespreking over Kyoto omdat China hierin geen verplichtingen krijgt. Om blokkades van beide kanten te voorkomen, worden beide sporen uitonderhandeld.

Zaterdag is dus een tekst van het LCA-spoor uitgekomen. Daarin moeten alle deelakkoorden over ontbossing (REDD+), technologieoverdracht, adaptatie en financiering worden opgenomen. Als de tekst controversieel is, wordt er of gewerkt met verschillende opties of worden teksten (tussen haakjes gezet). Je ziet dus waar de discussies met name over zullen gaan:

1. Hoe gaan de mitigatie-doelstellingen in het akkoord worden opgeschreven?
2. Hoe gaan we de monitoring van verplichtingen regelen?
3. Hoe gaan we het geld voor REDD+ regelen (via marktmechanismen of via fondsen)
4. Hoe gaan we de financiering regelen?

Het gebrek aan haakjes bij technologie en adaptatie toont aan dat deze onderwerpen het minst controversieel zijn.

Mitsen

Maar de rest is aan elkaar gekoppeld…

• Van de rijke landen is alleen de Europese Unie bereid om ook weer verplichtingen in het Kyotospoor op te nemen, mits de ándere landen verplichtingen opnemen in het LCA-spoor.
• Landen als China willen dit alleen mits de Verenigde Staten aan boord komen.
• De Verenigde Staten komen aan boord mits landen als China, Brazilië en India zich openstellen aan monitoring, aangezien zij tot nu toe niet willen dat anderen in hun boeken kijken.
• Brazilië is daartoe bereid mits de REDD-discussie (over ontbossing) goed is opgelost: zij hebben immers nogal wat bomen.
• India stelt zich ook bereidwillig op mits de financiering goed is geregeld…
• En tussendoor spelen revolutionaire landen als Venezuela en Bolivia een lastige rol, omdat ze elk moment gebruiken om de Verenigde Staten dwars te zitten.
• Dan loopt er vervolgens een Saoedi-Arabië rond dat elk akkoord blokkeert als er niet iets wordt geregeld voor hun gederfde inkomsten door klimaatbeleid. Want hou je vast: Saoedi-Arabië probeert te claimen dat klimaatadaptatie ook geld voor hen betekent, omdat klimaatbeleid duurdere olie en dus een slechtere concurrentiepositie betekent.

Het klinkt hopeloos, maar de truc zal ‘m liggen in het gelijktijdig op laten trekken van beide sporen. Vandaag (zondag) zal de Mexicaanse voorzitter dan ook de Kyoto-tekst voorleggen. Als die net zo goed wordt ontvangen als de LCA-tekst lijken de onderhandelingen op beide teksten goed de komende week in te kunnen gaan. We gaan het zien…